Dinci!

A. TURAN ALKAN

"Dinci" tâbiri batı dillerinden birine nasıl çevrilir bilmiyorum; sonuna "ist" takısı getirilip bazı karşılıklar bulunsa da bizim zihnî atmosferimizdeki o çirkin karşılığını bulmak mümkün olmaz gibime geliyor. Dindar değil, dinibütün, dine saygılı değil, hatta aşırı dindar, fundamentalist de değil: "Dinci!"
Bu kavram, "dinci" olmadığını karine ile anlayabildiğimiz bazı basın "uzuv"larının, terkibindeki mânâ kimyalarını sır gibi sakladıkları özel bir alaşımdan imâl edilmiş, çok başarılı bir prodüksiyondur. Kime tevcih etseniz sahiplenmez, "ne münasebet, ben dinci değilim" dedikten sonra niçin "dinci" sayılmaması gerektiğini söyleyecek, bununla beraber "din" kavramı ile nisbetini açıklamaya çalışan "kem-küm" benzeri lâflar etmek zorunda kalacaktır. Peki, "dinci" kavramı hakaret mânâsına gelir mi? Bir şahıs, bir başkasını "bana dinci dedi" diye mahkemeye verse, hâkimler nasıl bir içtihatta bulanacaktır; eleştiri mi, şahsiyete saldırı mı, tahkir mi, istihzâ mı; ne?
Bir tek kelime ile karşınızdakini savunma pozisyonuna düşürüp hamle üstünlüğü kazanmak için geliştirilmiş ustalıklı bir strateji. Bu tabir -esef edilir ki- bazı gazeteciler, yazarlar ve yayın organları tarafından önü ardı düşünülmeksizin leblebi gibi kullanılıyor.
Anayasamızın 24. maddesinde hâlâ geçerliliğini koruyan bir kaide var: Kimse dinî inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz; dinî inanç ve kanaatlerinden dolayı kınanamaz ve suçlanamaz. Anayasa hükmü olmaktan öte temel nezaket kurallarıdır bu. Medenî memleketlerde insanlara inançlarıyla ilgili soru sormak veya imâda bulunmak en hafifinden terbiyesizlik sayılır, ardından soru sahibinin akıl sağlığının yerinde olup olmadığından şüphe edilir ve aynı kişiye açılmış bütün nezaket kredileri askıya alınır.
Son günlerde sahibi değişen bazı gazete ve televizyon kanallarının itibarını düşürmek için bu ve buna benzer psikolojik aşağılama tâbirleri kullanılıyor. Geçenlerde bir radyo gevezesi, "Damat Sabah Paşa" tâbirini kullandı; belli ki diline pelesenk edinmiş. Yeni sahibi, hoşlarına gitmiyor diye yayın organlarına bu gibi yılışık ve cıvık benzetmelerle sataşıyorlar. Büyük sermaye grupları arasında, "bizim patron iyidir, öteki patron kötüdür" diye tarafgir pozlar takınmak, tutarlılıktan da geçtik, şaşkın bir değerlendirme kriteri gibi görünüyor. Hani bunu söyleyen, "bizim patron, gazetesinin sermayesini simit satarak, pazarda limonculuk yaparak alnının teriyle kazandı, onun için bu gazetede çalışmaktan onur duyuyorum" diyebilecek durumda olsa ne âlâ?
Dinci basın, dinci basın..., dinci olmayan basının adı ne peki? "Dinsiz basın" denilse şık mı olur; ne şık, ne de doğru bir değerlendirme biçimidir bu. Dinî hayatlarını merak ettiğimden değil fakat şu sebeple: Dinsizlik dediğimiz şey, sahibinde mangal gibi bir yürek, dağlar gibi özgüven ve denizler gibi iç tutarlılık gerektiren bir zihnî tercihtir ve en azından bu sebeple basınımızın bir kısmını dinsizlikle itham etmek, yılışık edâlarda sağda solda "dinci basın" lâfını eden gevezelere fazladan şeref ve onur atfetmek mânâsına gelir; bu nitelemenin, hakiki dinsizlere ne kadar büyük haksızlık ve saygısızlık anlamına geldiği ise izahtan vâreste bir keyfiyet.
Hâşâ beyler, siz şüphesiz "dinsiz" değilsiniz; o onuru hak etmek için evvela biraz tutarlılık ve şahsiyet sahibi olmak lâzımdır.
"Dinsiz" uymadı, olmaz; peki, "laik, demokrat" desek olur mu? İlk başta olabilirmiş gibi görünüyor ama gezegenin bir yerlerinde hakikaten laik ve demokrat insanlar çıkıp da, "bizim bu dön baba dönelimcilerle ne benzerliğimiz var ki, bize bu hakareti revâ gördünüz; aşkolsun" derlerse ne cevap veririz? Bühtan etmiş olmaz mıyız?
*
Türk basınında fikrî mesele yoktur; çoook vahim bir şahsiyet meselesi vardır!
21 Mayıs 2008, Çarşamba

Mizaha meyyalim vallahi dertten

A. TURAN ALKAN

Sizin bir şeyden haberiniz yok elbette; bu yazıyı kaleme almadan önce tam üç saat kafa patlatıp çok ciddi bir mevzuda ağırbaşlı bir yazı yazmıştım. Tam sonuna doğru geldiğimde başa dönüp yeniden okudum, beğenmedim. "Benim beğenmediğimi kim beğenir ki" diye üç saatlik emeği silip yenisine başladım.
Niçin beğenmediğimi izah edeyim: "Şu yanlıştır, halbuki doğru olan budur" vezninde, elâleme hocalık taslayan bir yazıydı bu. Türk ve dünya matbuatında "yanlış yapıyorsunuz, doğrusu şudur" mealinde kaleme alınmış kaç yazı vardır hiç hesap ettiniz mi? Hesaplanmayacak kadar çok olsa gerektir; bunlara yenilerini ilâve etmenin ne gereği var ki diye düşündüm. Doğru çöpe!
İyi ama bir köşe yazarı, "doğru şudur, siz hâlâ yanlış yapıyorsunuz; kendinize gelin!" demeyecekse ne yapmalıdır? Bu konuda çaktırmadan ufak tefek temrinler geliştirdiğimin farkında olduğunuzu tahmin ediyorum. Bende mizaha kaçış böyle başladı; önceleri ara sıra bulaşıyordum mizaha; çünkü durup dururken "ciddi ve bilimsel yazar" sıfatından soyunup "hercai yazar" sınıfına düşmeyi kendime yedirememiştim. Küçük bir mizah (veya hiciv) molasından sonra yeniden ciddi bir edâ takınıyor, hükümete, muhalefete, basın kuruluşlarına, gazetelere, genelkurmaya, bilim dünyasına, entelektüel muhitlere acı tenkidler yağdırıp incinen gururumu yatıştırıyordum.
Derken bir şey farkettim; daha doğrusu az önce bütün çıplaklığı ile farkettim ki, kemâl-i ciddiyet edâsı ile sağa-sola nizâmat verme arzumun kendisi de dahil olmak üzere Türkiye'de olup bitenler hiç de ciddiyetle kabil-i te'lif gibi görünmüyordu. Sözlük kullanma tembeli genç okuyucular için cümleyi yeniden kurmam gerekirse benim vaziyetim, gülünç şeylere şahit olduktan sonra oturup ciddi şeyler yazmaya kalkışan bir adamın düştüğü acıklı hâlin ta kendisiydi.
"Ölüye gidip ağlamalı, düğüne gidip oynamalı" diye bir tabir vardır ya, ben her iki vaziyete de tam intibak edemeyen birisi olmalıyım ki, gerçek durumu farketmekte hayli gecikmiş bulunuyorum. Düğünlerde oynamayı içimden gelse de beceremem; bu son derece normaldir fakat şıkır şıkır oynayanları gördükçe içimi hep tarifsiz bir hüznün kaplaması, siz de takdir edersiniz ki iyiye âlâmet bir şey sayılmaz; cenazelerde ise en sevdiğim fasıl, günün akşamına doğru askerlik hikâyelerinin birer birer fora edilmeye başladığı zamanlardır; o anlarda insanlar biraz daha gerçek tabiatlarına döner ve hayatın küçük ve aldatıcı saadetlerini hatırlamaya başlarlar.
Biraz muzip tabiatlı olmak benim kabahatim değil; belki de kaderin bir oyunu. Mizaç ve fıtrat her zaman suyun üstüne çıkmayı başarıyor neticede. İşte bu yüzden mahrem telefon kayıtlarının dinlenmesindeki usul hatasını yeren, buna mukabil yıllarca "iyi hukukçu" diye tanınmış kişilerin bile ufukta beliren darbe ihtimâli karşısında taverna pistine atılmamak için kendini zaptetmeye lüzum görmeyen çocuksu heyecanlarını yeren o ciddi ve güzelim yazımı, digital âlemin karanlık labirentlerinde hiç acımadan postalayıverdim.
Rahmetli annem, "ağır ol, batman gel" diye çıkışırdı hep; demek bir bildiği varmış. Ne yapsam ağır olamıyorum; hele muhalefetle genelkurmay arasındaki söz düellosundan sonra ağırbaşlılığımı hepten yitirdiğimi zannediyorum. Genelkurmay Başkanımızın iki gün önce uluslararası ve bilimsel bir toplantıda, "Terör örgütlerinin temel hedefi ulus devlet yapısını yok etmek... Ulus devlet dengesini kaybederse terör ortamı oluşur" sözlerini okuduktan sonra tarihe ve siyaset bilimine bütün inancını kaybetmiş bir insan haline geliverdim.
Mizaha meyyal değilim aslında, şartlar zorluyor. Yine de ara sıra ciddi kılıklı şeyler yazarsam ikaz edin e mi!
12 Mart 2008, Çarşamba